Budowa i rola ochronna spojówki
Spojówka (łac. conjunctiva) to cienka, dobrze unaczyniona i unerwiona błona śluzowa. Jej budowa umożliwia pełnienie wielu kluczowych funkcji. Pokrywa wewnętrzną powierzchnię powiek (spojówka powiekowa) oraz przednią część gałki ocznej aż do rąbka rogówki (spojówka gałkowa). Dzięki temu stanowi naturalną barierę ochronną pomiędzy delikatnymi strukturami oka a środowiskiem zewnętrznym. Jej podstawową funkcją jest mechaniczna ochrona oczu – zatrzymuje drobiny kurzu, pyłu i innych zanieczyszczeń, które mogłyby uszkodzić rogówkę lub wywołać podrażnienia. Spojówka odgrywa również rolę w nawilżaniu oka – produkuje część warstwy filmu łzowego, który utrzymuje powierzchnię oka wilgotną i gładką, co pozwala na prawidłowe widzenie. Warstwa ta zmniejsza tarcie pomiędzy powiekami a gałką oczną podczas mrugania i zabezpiecza przed wysychaniem. Spojówka jest także silnie unerwiona, dzięki czemu reaguje błyskawicznie na podrażnienia – to dlatego nawet niewielki paproch czy pyłek natychmiast wywołuje łzawienie i odruch mrugania.
Spojówka a odporność i zdrowie oczu
Poza funkcją mechaniczną i nawilżającą, spojówka pełni także rolę immunologiczną. Jej komórki zawierają liczne elementy układu odpornościowego, które tworzą barierę przed bakteriami, wirusami i grzybami. W spojówce znajdują się komórki produkujące immunoglobuliny, m.in. IgA, które neutralizują drobnoustroje i zapobiegają infekcjom. To właśnie dzięki spojówce oczy są mniej narażone na rozwój stanów zapalnych mimo ciągłego kontaktu ze światem zewnętrznym. Niestety, spojówka sama także bywa podatna na choroby – najczęściej występującym problemem jest zapalenie spojówek, które może mieć podłoże wirusowe, bakteryjne lub alergiczne. Objawia się ono zaczerwienieniem, swędzeniem, pieczeniem, uczuciem „piasku pod powiekami” oraz nadmiernym łzawieniem. Warto podkreślić, że zdrowa spojówka jest prawie niewidoczna – cienka i przejrzysta. Dopiero stan zapalny powoduje, że staje się zaczerwieniona i obrzęknięta. Jej znaczenie dla komfortu i jakości widzenia jest ogromne – bez sprawnie działającej spojówki oko byłoby narażone na szybkie wysychanie, częste infekcje i uszkodzenia mechaniczne. Dlatego tak istotne jest dbanie o higienę oczu, unikanie nadmiernego kontaktu z alergenami czy dymem, a w razie wystąpienia niepokojących objawów – szybka konsultacja z okulistą. Spojówka, choć cienka i delikatna, stanowi jeden z najważniejszych elementów chroniących narząd wzroku przed uszkodzeniami i chorobami.